Źródło konformizmu

Źródło konformizmuWzajemny wpływ jednostki i społeczeństwa jest dziś badany i wykorzystywany przez szerokie spektrum ludzi i instytucji: psychologów i psychiatrów, specjalistów od reklamy, dyrektorów firm, polityków, a nawet guru sekt i przywódców kościołów. Jest to zagadnienie istotne w każdym miejscu, gdzie występuje interakcja dwóch i więcej osób. Opiera się o jedno z najsilniejszych ludzkich pragnień, czyli potrzebę akceptacji społecznej.

To właśnie chęć łatwego i szybkiego jej zaspokojenia jest źródłem konformizmu. Konformizm jest zjawiskiem dostosowywania zachowań i przekonań jednostki do szeroko pojętych norm społecznych. Jest jednym z rozwiązań konfliktu wewnętrznego człowieka w sytuacji, gdy kosztem poczucia odrębności decyduje się zyskać aprobatę społeczeństwa. Konflikt ten rzadziej występuje w przypadku różnicy poglądów, ponieważ wyrażanie opinii i dyskutowanie o gustach jest powszechnie akceptowane, natomiast często pojawia się, gdy sytuacja dotyczy faktów i decyzji wiążących się bezpośrednio z rzeczywistością, gdy tylko jedna ze stron może mieć rację.

Zjawisko konformizmu ma korzenie jeszcze w czasach prehistorycznych, kiedy umiejętność współpracy decydująca o przeżyciu górowała nad poczuciem odrębności pojedynczego osobnika. Naśladowanie zachowań członków grupy, trzymanie się swojej roli i wykonywanie swoich zadań pozwalało na lepsze radzenie sobie z niebezpieczeństwami i zwiększało szanse na przetrwanie. Ewolucja faworyzowała genetyczną skłonność do konformizmu. Do dziś dzieci są wychowywane w podobnym tonie: są nagradzane za zachowania zgodne z kulturowymi wzorcami i karane za przejawy niesubordynacji. Umiejętność współpracy i przedkładania dobra ogółu nad dobro jednostki leży u podstaw gatunku ludzkiego i jest jednym z nieodłącznych elementów życia w rozwiniętym społeczeństwie. Tolerowanie wyraźnych odstępstw od normy zagraża spójności grupy i może doprowadzić do jej rozpadu.

Na nasilenie zjawiska przejmowania cudzych przekonań ma wpływ wiele czynników. Można je podzielić na zależne od jednostki, zależne od grupy oraz czynniki zewnętrzne. Konformizm jednostki jest ściśle związany z jej ogólnym poczuciem własnej wartości oraz pewnością siebie w danej sytuacji. Może mieć swoje źródło w typie osobowości (osobowość autorytarna) oraz sposobie wychowania i doświadczeniach życiowych. Osoba niepewna swojego wyboru będzie bardziej skłonna do zmiany zdania, zwłaszcza jeśli nie czuje się ekspertem w omawianej dziedzinie. Bardzo istotna jest też jej pozycja w grupie i chęć przynależności oraz identyfikowania się z jej członkami. Lęk przed odrzuceniem, alienacją, czy choćby samym "wyjściem przed szereg" może zadecydować o drastycznej zmianie własnych przekonań, zwłaszcza gdy grupa jest atrakcyjna dla jednostki i składa się z osób o podobnym do niej statusie społecznym, wieku czy choćby wykonywanej pracy. Jeśli chodzi o wpływ grupy, najważniejszym aspektem nie jest, jak mogłoby się wydawać, jej liczebność. Najczęściej to właśnie jedna lub kilka osób obalających jakąś ideę czy normę społeczną zapoczątkowuje nowy nurt, który z czasem rozrasta się do sporych rozmiarów.

Badania pokazały, że najsilniejsze efekty konformizmu występują, gdy grupa wywierająca presję liczy do czterech osób. Powyżej tej liczby, przy jednomyślności mogą się pojawić podejrzenia o manipulację, natomiast w przypadku niejednomyślności presja nie jest już tak duża, rozluźniają się osobiste relacje, poza tym łatwiej wtedy o sprzymierzeńców. Można więc stwierdzić, że bardziej niż wielkość grupy liczy się spójność jej poglądów. Nie mniej istotny jest poziom kompetencji jej członków. Do używania konkretnej pasty do zębów szybciej jest w stanie nakłonić grupa stomatologów niż kilka losowych, używających tego produktu, osób. Inna sprawa, na ile kompetentna jest przekonywana jednostka w stosunku do wywierających presję.

Dodatkowych czynników można wymienić wiele, warto jednak zwrócić uwagę na jedno z nich, wykorzystywane na szeroką skalę przez polityków oraz przywódców religii i sekt. Jest nim poczucie zagrożenia. Niewiele osób jest świadomych faktu, jak bardzo pomocny dla rządzących jest powszechny strach przed agresją obcych państw. W obliczu niebezpieczeństwa poczucie przynależności do grupy jest zdecydowanie silniejsze, rośnie strach przed odrzuceniem, dlatego też o wiele trudniej o jakiekolwiek próby łamania przyjętych norm. Ludzie w strachu wolą "płynąć z prądem", zwracać się przeciwko wyznawanym przez siebie wartościom, byle nie pozbawiać się poczucia bezpieczeństwa, które jest z ewolucyjnego punktu widzenia znacznie ważniejsze. Jest to fakt wykorzystywany przez dyktatorów, którzy celowo stwarzają (prawdziwe lub nie) zagrożenie państwa w celu ułatwienia sobie manipulowania społeczeństwem. Zjawisku konformizmu nie można jednoznacznie przypisać pozytywnego lub negatywnego charakteru.

  1. Z jednej strony jest nieuniknionym mechanizmem ewolucyjnym pozwalającym na przetrwanie społeczeństwa, promującym zachowania dla dobra ogółu.
  2. Z drugiej występują takie zjawiska jak rozproszenie odpowiedzialności - gdy komuś dzieje się krzywda, jednostka najczęściej reaguje, natomiast w tłumie ludzie sugerują się zachowaniem większości osób i pozostają bierne, czy efekt Wertera - fale samobójstw po ukazaniu się w prasie artykułów o samobójczej śmierci znanej osoby. Poza tym, poznanie choćby podstaw mechanizmu naśladowania innych może się stać silnym narzędziem w rękach manipulatorów.

Warto również zwrócić uwagę na fakt, że stuprocentowy konformizm społeczeństwa oznaczałby brak jakiegokolwiek rozwoju. Większość wartościowych pomysłów, idei, wynalazków i odkryć powstała właśnie dlatego, że ktoś sprzeciwił się normom i aktualnemu stanowi rzeczy, podając w wątpliwość pewną ogólnie przyjętą prawdę.

I żyli długo i szczęśliwie...- trzy podstawowe zasady, które pozwolą zbudować długi związek

Trwały związekMówi się, że łatwiej trafić szóstkę w lotto, niż znaleźć prawdziwą miłość. Może i jest w tym trochę prawdy, bo faktycznie, zanim znajdziesz

Dysleksja - w krzywym zwierciadle

DysleksjaO dysleksji krąży wiele żartów i błędnych przekonań, które powielane wzmacniają fałszywe stereotypy. Większość ludzi wierzy na przykład, że charakteryst

Ideologia gender

Ideologia genderIdeologia gender. Ostatnimi czasy, bardzo popularnym i szeroko rozpowszechnionym tematem jest ideologia gender. Budzi on wiele kontrowersji zarówno

Narcyzm i celebryci - mój punkt widzenia

NarcyzmNarcyzm i celebryci Powszechnie wiadomo, że narcyzm to skoncentrowanie na sobie, na własnym wiz

Kurnik w Internecie czyli o hejcie i hejterach w sieci

KurnikKurnik w Internecie czyli wszechobecny hejt w sieci. Hejt - mowa nienawiści w sieci